Digitale toegankelijkheid: waar gaat het om?

Digitale toegankelijkheid verwijst naar de onbeperkte toegang tot digitale platforms en diensten, zoals websites, webwinkels en apps. Toegankelijkheid op het internet heeft tot doel iedereen in staat te stellen gebruik te maken van elektronische informatie- en communicatietechnologieën, ongeacht hun persoonlijke mogelijkheden of beperkingen. Het uitgangspunt is om belemmeringen op het internet voor mensen met een handicap weg te nemen en ervoor te zorgen dat digitale toepassingen met behulp van geschikte hulpmiddelen bruikbaar zijn.

Bijna alle aspecten van ons leven verschuiven in toenemende mate naar digitale platforms. Barrièrevrije toegang tot webcontent en -diensten levert een belangrijke bijdrage aan digitale participatie en inclusie. Naast de morele en ethische aspecten is toegankelijkheid ook vanuit juridisch oogpunt van belang en is deze verankerd in wettelijke richtlijnen – als een mensenrecht waarvan niemand mag worden uitgesloten.

Hoewel toegankelijkheid in de eerste plaats gericht is op mensen met een handicap of beperking, biedt het voordelen voor een bredere groep gebruikers, zoals:

• Senioren en kinderen
• Mensen met tijdelijke mobiliteitsbeperkingen
• Niet-moedertaalsprekers

Een barrièrevrij ontwerp gaat hand in hand met optimale gebruiksvriendelijkheid, wat alle gebruikers ten goede komt: een platform waarop iedereen gemakkelijk kan navigeren en de gewenste functies en informatie kan gebruiken, verrijkt de online ervaring voor iedereen.

Toezichthouders en instellingen hebben op internationaal, Europees en nationaal niveau specifieke richtlijnen opgesteld inzake digitale toegankelijkheid. In de EU zijn opdrachtgevers in de publieke sector sinds september 2020 verplicht om hun websites en apps toegankelijk te maken. Deze verplichting zal vanaf juni 2025, met de inwerkingtreding van de Europese Toegankelijkheidswet (EAA), ook gelden voor de meeste particuliere bedrijven in de EU. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste wettelijke kaders en richtlijnen voor digitale toegankelijkheid:

Het World Wide Web Consortium (W3C) heeft de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) vastgesteld als een blauwdruk voor digitale toegankelijkheid op het internet. Deze internationaal erkende norm is onderverdeeld in vier principes (vereistencriteria) en bevat in de huidige versie (WCAG 2.2) meer dan 85 aanbevelingen (succescriteria) voor het maken van toegankelijke webcontent. De mate waarin de implementatie succesvol is, wordt aangegeven door drie toegankelijkheidsniveaus: A (laagste niveau), AA en AAA (hoogste niveau). De vier principes van WCAG zijn:

• Waarneembaar
• Bedienbaar
• Begrijpbaar
• Robuust

In EU-landen vormt de Europese toegankelijkheidswet (EAA) de wettelijk bindende basis voor digitale toegankelijkheid. De EAA is vanaf 28 juni 2025 van toepassing op particuliere ondernemingen met meer dan tien werknemers en een jaaromzet van meer dan twee miljoen euro. De richtlijn verplicht deze ondernemingen om onlineaanbod en -diensten voor eindgebruikers (B2C) toegankelijk te maken. Ook Zwitserland zal de nieuwe regelgeving in zijn federale wetgeving opnemen.

De Europese norm 301 549, getiteld „Toegankelijkheidseisen voor ICT-producten en -diensten”, definieert eisen voor de toegankelijkheid van informatie- en communicatietechnologie in de publieke sector en geldt als een bindende norm. De EN specificeert het belang van de WCAG-beginselen en vult deze aan met aanvullende criteria, zoals toegankelijkheidsvoorzieningen, ondersteuning en communicatie.

BFSG – Barrierefreiheitsstärkungsgesetz (Wet ter versterking van de toegankelijkheid)
De BFSG verplicht bedrijven in Duitsland om de EAA toe te passen. Deze wet verwijst naar de principes van de WCAG en treedt eveneens in werking op 28 juni 2025.

BITV – Barrierefreie-Informationstechnik-Verordnung (Verordening inzake toegankelijke informatietechnologie). In Duitsland wordt de EAA toegepast via de Verordening inzake toegankelijke informatietechnologie (BITV), die is gebaseerd op de Europese norm EN 301 549. Deze verordening bevat specifieke eisen voor het realiseren van digitale toegankelijkheid en vult de WCAG aan met nog eens 30 criteria.

BGG – Behindertengleichstellungsgesetz (Wet inzake gelijke kansen voor personen met een handicap)
De BGG heeft tot doel de gelijke participatie van personen met een handicap in de samenleving te waarborgen, maar is uitsluitend van toepassing op overheidsinstellingen.

De wet inzake gelijke behandeling van personen met een handicap (BGG) heeft tot doel de gelijkwaardige deelname van personen met een handicap aan het maatschappelijk leven te waarborgen, maar is uitsluitend van toepassing op overheidsinstellingen.

De Europese norm 301 549, getiteld „Toegankelijkheidseisen voor ICT-producten en -diensten“, definieert eisen voor de toegankelijkheid van informatie- en communicatietechnologie in de publieke sector en geldt als bindende norm. De EN specificeert de betekenis van de WCAG-principes en breidt deze uit met aanvullende criteria, bijvoorbeeld met betrekking tot toegankelijkheidsfuncties, ondersteuning en communicatie.

Het naleven van de WCAG alleen is geen garantie dat webcontent voldoet aan de EAA-normen en toegankelijk is. De WCAG vormt echter wel een basis voor toegankelijk ontwerp, dus is het raadzaam om de principes en de vereisten grondig te bestuderen.

Dit principe is met name van belang voor personen met visuele, auditieve en cognitieve beperkingen (bijvoorbeeld met problemen op het gebied van het gezichtsvermogen, het gehoor of de concentratie). De eis is dat de inhoud op een voor alle gebruikers herkenbare manier wordt gepresenteerd. Om dit te bereiken, moet de informatie via meerdere zintuigen waarneembaar zijn, waaronder:

• Ondertiteling in video’s
• Transcripties van audiotracks
• Alternatieve teksten (alt-teksten) als beeldbeschrijvingen
• Kleurcontrasten
• Leesbaarheid van alle tekstuele inhoud via spraakuitvoersystemen

De gebruikersinterface (UI) moet zo worden ontworpen dat alle gebruikers zonder problemen met de inhoud en bedieningselementen (bijv. formulieren, knoppen) kunnen werken en toegang hebben tot de gewenste informatie. Dit principe legt de nadruk op gebruiksvriendelijkheid en is met name nuttig voor personen met cognitieve of motorische beperkingen. De implementatie omvat:

• Zorgen voor meerdere bedieningsmogelijkheden (via muis, toetsenbord, aanraakbediening, spraak)
• Bedieningselementen om automatisch afgespeelde informatie te stoppen of te verbergen
• Zichtbare focusindicaties voor bediening via het toetsenbord

Om ervoor te zorgen dat gebruikers altijd begrijpen waar ze zich op een pagina bevinden, welke opties ze hebben en waar ze naartoe kunnen navigeren, moeten de informatie en de bediening altijd duidelijk en begrijpelijk zijn. Deze eis houdt ook een goede leesbaarheid in en vergemakkelijkt het gebruik voor mensen met cognitieve beperkingen, anderstaligen en niet-deskundigen, waaronder:

• Geschikte lettergroottes, regel- en tekenafstanden, aanpasbare tekstgroottes
• Vermijden van het continu gebruik van hoofdletters of het cursiveren van hele alinea’s
• Vermijding van vreemde woorden, technische termen en afkortingen
• Consistente navigatie
• Duidelijke foutmeldingen

Dit principe richt zich op technologische vereisten, met name compatibiliteit tussen verschillende browsers en platforms. Inhoud moet correct leesbaar en interpreteerbaar zijn door diverse user agents en ondersteunende technologieën (webbrowsers, schermlezers, ondersteunende technologieën). De implementatie omvat:

• Volledige, foutloze implementatie van inhoud
• Semantisch hoogwaardige HTML
• Statusmeldingen over het welslagen of resultaat van een uitgevoerde actie en de voortgang van een proces

Wie de richtlijnen wil implementeren, merkt al snel dat digitale toegankelijkheid verder reikt dan afzonderlijke vak- en competentiegebieden. Met name het EAA-conforme toegankelijk ontwerpen omvat een holistisch ontwikkelingsproces dat zowel technische en ontwerpgerelateerde als redactionele en communicatieve aspecten omvat. Voor de systematische en holistische integratie spelen onder andere de volgende taakgebieden een rol:

Met het oog op toegankelijk ontwerp moeten ontwerpteams rekening houden met de volgende aspecten:

• Een uniforme paginastructuur voor intuïtieve navigatie
• Typografie (lettergroottes, regel- en tekenafstand)
• Weergave met hoog contrast (teksten en interactie-elementen)
• Algemene bruikbaarheid (bijv. het vermijden van onverwachte effecten zoals automatisch afspelen)

Semantisch hoogwaardige HTML vormt de basis voor geldige code, toegankelijke functies en een logische paginastructuur. Waar het IT-team voor moet zorgen:

• Compatibiliteit (onafhankelijk van apparaat en browser)
• Responsief ontwerp
• Leesbaarheid via alternatieve invoer- en uitvoerapparaten (bijv. schermlezers, spraakbesturing)
• Invoersystemen in formulieren (suggesties voor automatisch invullen, specifieke aanwijzingen bij ontbrekende of onjuiste invoer)
• Gebruik van ARIA-landmarks (HTML-attributen)

Toegankelijke informatie is niet alleen begrijpelijker, maar ook een pluspunt voor SEO en de vindbaarheid op het web. Taken voor contentmakers bij het maken van toegankelijke content zijn onder meer:

• Een logische hiërarchie van koppen (H1, H2, H3)
• Vermijden van technisch jargon, vreemde woorden en afkortingen
• Alternatieve teksten voor visuele inhoud (afbeeldingen en grafieken)
• Multimedia-alternatieven (ondertitels, transcripties)
• Duidelijke aanduiding van interactieve elementen (bijv. knoppen: „Ga naar de kassa“ in plaats van alleen „Doorgaan“)

Naast een eerste analyse van het toegankelijkheidsniveau en de implementatie van passende voorzieningen, vereist het op lange termijn naleven van toegankelijkheidsrichtlijnen een grondig begrip van de waarde van digitale toegankelijkheid en langetermijnmaatregelen om toegangs- en gebruiksbarrières definitief weg te nemen. Deze omvatten:

• Interne trainingen en workshops om binnen de organisatie de juiste mentaliteit en werkwijzen te bevorderen
• Voortdurende monitoring van systemen en platforms
• Geautomatiseerde en handmatige tests

In de praktijk worden handmatige en geautomatiseerde testprocedures gecombineerd, omdat geautomatiseerde tools niet alle problemen kunnen opsporen. Handmatige bruikbaarheidstests moeten worden uitgevoerd door ervaren ontwikkelaars en gebruikers. Een eerste snelle controle kan een overzicht bieden van bestaande zwakke punten en belemmeringen. Een uitgebreide toegankelijkheidsaudit kan aanvullende optimalisatiemogelijkheden aan het licht brengen op het gebied van toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid, naast naleving van de normen. Bovendien kan diepgaande CX-monitoring gedetailleerde inzichten bieden in het toegankelijkheidsniveau, de gebruiksvriendelijkheid en de prestaties van een platform.

Het Web Accessibility Initiative (WAI), een afdeling binnen het W3C, biedt een lijst met hulpmiddelen en online diensten. Deze kunnen op bepaalde gebieden nuttig zijn bij het implementeren van digitale toegankelijkheid, bijvoorbeeld tijdens ontwikkelingsprocessen, bij eerste beoordelingen en voor een algemeen inzicht in de toegankelijkheid van een platform.
Opmerking: Deze geautomatiseerde, gestandaardiseerde testtools richten zich voornamelijk op de WCAG en individuele criteria voor het voldoen aan toegankelijkheidsnormen. Ze garanderen geen volledige en EAA-conforme implementatie.

Alleen al in Duitsland leven ongeveer 7,9 miljoen mensen met een ernstige beperking. Door digitale toegankelijkheid in te bouwen, zorgen bedrijven ervoor dat deze mensen hun merk, producten en diensten kunnen waarnemen, begrijpen en gebruiken. Het betrekken van deze potentiële klanten via inclusieve digitale aanbiedingen is vanuit zakelijk oogpunt een pluspunt voor het marktbereik. Bovendien biedt een toegankelijke website nog meer voordelen en zakelijke kansen voor bedrijven:

• Uitbreiding van het gebruikersbestand: Dankzij een toegankelijk ontwerp worden aanbiedingen toegankelijk voor een breder gebruikersbestand en een grotere doelgroep.
• Betere gebruiksvriendelijkheid: Digitale toegankelijkheid betekent optimale gebruiksvriendelijkheid en intuïtieve online ervaringen, waar alle gebruikers baat bij hebben.
• Hogere klanttevredenheid: Begrijpelijke, eenvoudig te bedienen platforms leiden gebruikers snel en betrouwbaar naar hun doelen – ideale omstandigheden voor een hogere klanttevredenheid, een grotere aankoopbereidheid en terugkerende klanten.
• Stijging van de conversieratio: Een aantrekkelijke gebruikerservaring heeft een positieve invloed op de conversieratio en de gemiddelde winkelwagenwaarde, wat mogelijk tot een hogere omzet leidt.
• SEO-effecten en betere prestaties: Omdat er rekening wordt gehouden met hogere normen voor code en inhoud, scoren toegankelijke platforms beter in de zoekresultaten van zoekmachines, waardoor ze beter vindbaar zijn.
• Vereenvoudigde kwaliteitsborging: Bindende richtlijnen voor toegankelijk ontwerp bieden houvast bij het optimaliseren en onderhouden van content, evenals bij ontwerp- en ontwikkelingsvraagstukken.
• Positief merkimago: Diversiteit en inclusie winnen aan belang op alle gebieden van het leven. Digitale toegankelijkheid draagt hieraan bij en straalt waarden uit die de merkperceptie positief beïnvloeden.

In de dagelijkse omgang met digitale diensten wordt toegankelijkheid steeds meer een standaard en een kwaliteitskenmerk van online aanwezigheid. Hoewel wetten en richtlijnen momenteel alleen gelden voor B2C-bedrijven en overheidsinstellingen, wordt digitale toegankelijkheid ook in de B2B-context een succes- en concurrentiefactor. Want wat gebruikers in hun privéleven leren kennen en waarderen, verwachten ze ook in het bedrijfsleven en in hun werkomgeving. Het toenemende belang van digitale toegankelijkheid is dus meer dan alleen een reactie op wettelijke vereisten.

Gespecialiseerde dienstverleners bieden het bijbehorende advies en begeleiden indien nodig het gehele ontwikkelingsproces – van eerste snelle controles of uitgebreide toegankelijkheidsaudits tot de implementatie van geldende toegankelijkheidsnormen, trainingen en optimalisatie van werkprocessen op de lange termijn. Op basis van ervaringen van betrokken personen en wettelijke richtlijnen beoordelen opgeleide en gecertificeerde deskundigen het totale potentieel voor online bedrijfsvoering. Inhoudsaanbod zoals praktische handleidingen, checklists en webinars kan nuttig zijn bij de eerste stappen op weg naar digitale toegankelijkheid. valantic biedt hiervoor praktische inhoud aan: