Wat is cyberbeveiliging?

Cyberbeveiliging omvat alle technologieën, strategieën, processen en maatregelen die gericht zijn op het beschermen van IT-systemen, netwerken, apparaten, gegevens en gebruikers tegen digitale bedreigingen. In een wereld waarin de digitale transformatie in een stroomversnelling zit, is cyberbeveiliging van cruciaal belang om de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van gevoelige informatie te waarborgen en de continuïteit van de bedrijfsvoering te beschermen.

Gezien de steeds meer gedecentraliseerde en mobiele werkomgevingen (New Work) en de migratie van kritieke infrastructuur en gegevens naar de cloud, zijn de aanvalsvectoren van cybercriminelen geëvolueerd. Moderne bedreigingen richten zich steeds vaker op de menselijke factor, waarbij phishingaanvallen en gerichte aanvallen op leidinggevenden met uitgebreide toegangsrechten een bijzonder gevaar vormen.

Cyberbeveiliging is niet langer alleen een technische uitdaging, maar een bedrijfsbrede verantwoordelijkheid die elk onderdeel van een onderneming raakt. Een effectieve, holistische beveiligingsaanpak integreert zowel technologische oplossingen als training van medewerkers om zowel externe als interne bedreigingen af te weren.

Onder malware valt schadelijke software zoals virussen, wormen, Trojaanse paarden, ransomware en spyware, die bedoeld zijn om IT-systemen te verstoren of te beschadigen, of om gegevens te stelen. Vaak is één onvoorzichtige klik op een bijlage in een e-mail al voldoende om de malware het systeem binnen te laten dringen.

Phishing verwijst naar pogingen om gebruikers te misleiden – vaak via e-mail – om gevoelige informatie te stelen. De aanvaller doet zich voor als een betrouwbare instantie. Met behulp van slimme social engineering-technieken – zoals een e-mail die zogenaamd afkomstig is van een leidinggevende of een bank – zetten aanvallers het doelwit onder druk en proberen ze hen te dwingen inloggegevens zoals pincodes, wachtwoorden of soortgelijke informatie vrij te geven. Phishing-e-mails worden vaak in grote aantallen verstuurd, en zelfs als slechts een klein percentage van de doelwitten in de val trapt, is de schade enorm.

Man-in-the-middle-aanvallen zijn afluisteraanvallen waarbij de aanvaller zich tussen twee systemen of communicatiepartners nestelt om de communicatie af te luisteren of te lezen. Daarbij kan waardevolle informatie worden verkregen die helpt bij het voorbereiden en uitvoeren van een aanval op de betrokken IT-systemen.

Denial-of-Service (DoS)- en Distributed Denial-of-Service (DDoS)-aanvallen zijn erop gericht een systeem of netwerk te overbelasten met een enorme hoeveelheid verzoeken, waardoor het onbruikbaar wordt en crasht. Vaak worden miljoenen toegangspogingen en verzoeken automatisch in snel tempo achter elkaar uitgevoerd. Het doel is om systemen tot het uiterste van hun capaciteit te drijven en ze lam te leggen.

Zero-day-exploits zijn beveiligingskwetsbaarheden in softwaresystemen die nog onbekend zijn bij – of nog niet zijn ontdekt door – de softwareleveranciers en beheerders. Zero-day-exploits zijn zeer gewild en worden verhandeld en doorverkocht op relevante darknet-forums.

Ransomware-aanvallen — cyberaanvallers verschaffen zich toegang tot de IT-infrastructuur van een bedrijf en gebruiken cryptografische algoritmen om een groot deel of alle gegevens en systemen van het bedrijf te versleutelen. De gehele IT-infrastructuur valt uit en de bedrijfsvoering komt tot stilstand; dit leidt tot financiële verliezen en reputatieschade voor het bedrijf. In ruil voor het betalen van losgeld beloven de aanvallers de gegevens te ontsleutelen. Vaak wordt ook gevoelige bedrijfsinformatie gestolen en dreigen de aanvallers deze openbaar te maken, wat extra druk legt op de getroffen bedrijven.

SQL-injectie is een aanvalstechniek waarbij gemanipuleerde commando’s in de SQL-querytaal worden gebruikt om ongeoorloofde toegang tot een IT-systeem te verkrijgen. De eerste stap bestaat meestal uit het veroorzaken van storingen om beveiligingsmechanismen te omzeilen.

Botnets zijn gekaapte computers of pc’s waarover cybercriminelen de controle hebben verkregen zonder dat de gebruikers en eigenaren van de apparaten tot nu toe het verlies van controle hebben opgemerkt. Botnets kunnen uit duizenden of zelfs tienduizenden computers bestaan. Cybercriminelen maken gebruik van de gezamenlijke rekenkracht van botnets om aanvallen op bedrijven uit te voeren, zoals DoS- of DDoS-aanvallen.

Naarmate pc’s, computers, servers en apparaten zoals smartphones steeds meer met elkaar verbonden raken, is het aantal potentiële toegangspunten dat cybercriminelen voor hun aanvallen kunnen misbruiken aanzienlijk toegenomen. De digitale wereld is kwetsbaarder geworden en moet dienovereenkomstig worden beschermd. Aanvallers maken misbruik van kwetsbaarheden om financieel, politiek en ideologisch voordeel te behalen.

De eerste stap bij het ontwikkelen van een alomvattende cyberbeveiligingsstrategie is het uitvoeren van een analyse van de huidige situatie en een risicobeoordeling. Het risicoprofiel verschilt enigszins per bedrijf, afhankelijk van de sector, de markt en de bedrijfsactiviteiten. Het doel van de risicobeoordeling is om potentiële kwetsbaarheden te identificeren die cybercriminelen zouden kunnen misbruiken voor aanvallen, en deze te evalueren op basis van hun dreigingspotentieel.

Toegangscontrole zorgt ervoor dat alleen bevoegde personen – op basis van hun functie, rol en taak binnen het bedrijf – toegang krijgen tot specifieke gegevens, informatie en systemen. De toegang wordt tegen onbevoegde gebruikers beveiligd door middel van beveiligingsmechanismen zoals wachtwoorden, dubbele bevestiging en andere toegangscontroles.

Een incident- of noodplan specificeert welke richtlijnen van toepassing zijn en hoe er moet worden gehandeld in geval van een aanval. Dit maakt een snelle en efficiënte reactie mogelijk in geval van een aanval, omdat iedereen weet wat hij of zij moet doen.

Regelmatige audits en tests stellen de IT-infrastructuur op de proef, waarbij wordt gecontroleerd of alle beveiligingssystemen nog steeds naar behoren functioneren en of er inmiddels geen nieuwe kwetsbaarheden of risico’s zijn ontstaan waartegen de geïmplementeerde beveiligingsmaatregelen geen betrouwbare bescherming meer kunnen bieden.

Beveiligingstrainingen maken medewerkers bewuster van bedreigingen, zoals die welke uitgaan van phishing-e-mails. Een bewuste en verantwoordelijke aanpak is essentieel. Ongetrainde medewerkers behoren tot de grootste beveiligingsrisico’s voor bedrijven.

Regelmatige updates en patches zouden eigenlijk vanzelfsprekend moeten zijn, maar worden in de praktijk vaak over het hoofd gezien. Softwareleveranciers gebruiken updates en patches om ontstane beveiligingskwetsbaarheden te dichten, dus het installeren ervan is verplicht.

Back-ups en herstel – Regelmatig uitgevoerde back-ups helpen bedrijven bij het herstellen van gegevens die onbruikbaar zijn geworden na een technische storing, een beveiligingslek of een ransomware-aanval. Dit voorkomt grotendeels langdurige bedrijfsonderbrekingen en de daarmee gepaard gaande kosten. Back-ups moeten met regelmatige tussenpozen worden gemaakt en op een veilige locatie worden opgeslagen, los van het bedrijfsnetwerk.

Darknet-monitoring – Op het darknet, het deel van het World Wide Web dat niet direct toegankelijk is, bieden cybercriminelen gestolen beveiligings- en toegangscodes, pincodes en wachtwoorden aan en verkopen deze aan de hoogste bieder. De koper voert vervolgens de daadwerkelijke aanval uit. Darknet-monitoring kan daarom belangrijke aanwijzingen opleveren over dreigende aanvallen. Het beoogde slachtoffer heeft zo voldoende tijd om tegenmaatregelen te nemen en beveiligingslekken te dichten.

Eigen versleuteling – Om te voorkomen dat gevoelige informatie wordt gestolen en misbruikt, kunnen bedrijven hun bestanden versleutelen en alleen toegang verlenen aan een selecte groep personen. Hoewel aanvallers de versleutelde gegevens kunnen stelen, kunnen ze deze niet lezen of hergebruiken. Deze gegevens hebben geen enkele waarde voor cybercriminelen.

Het vraagstuk van IT-beveiliging stelt bedrijven en overheidsinstanties voor steeds grotere uitdagingen en bedreigingen. valantic biedt bedrijven al vele jaren deskundige en uitgebreide adviesdiensten.

Cyberaanvallen op een ziekenhuis in Israël en het ministerie van Financiën van Koeweit, een DDoS-aanval op de website van het stadsbestuur van Berlijn en een cyberaanval op een elektronicabedrijf in Japan zijn recente voorbeelden. In het afgelopen decennium heeft onder andere de Stuxnet-computerworm voor veel opschudding gezorgd. Stuxnet kon zich jarenlang onopgemerkt verspreiden via USB-sticks en infecteerde wereldwijd honderdduizenden computers.

De WannaCry-ransomware veroorzaakte een epidemische golf van afpersing en legde binnen vier dagen meer dan 200.000 computers in 150 landen plat. Tot de slachtoffers behoorden fabrieken, bedrijven en kritieke infrastructuur zoals ziekenhuizen, waar medische apparatuur werd versleuteld en daardoor onbruikbaar werd.

De Emotet-banktrojan werd in 2014 ontdekt. Emotet was aanvankelijk gespecialiseerd in het onderscheppen van inloggegevens voor internetbankieren, maar kon al snel vele andere kwaadaardige functies uitvoeren. De aanvallen waren voornamelijk gericht op banken en bedrijven.

Momenteel nemen pogingen tot misleiding met behulp van kunstmatige intelligentie (AI) – zogenaamde ‘deep fakes’– toe. AI creëert valse video’s of geluidsfragmenten die bedrieglijk echt lijken. Cybercriminelen gebruiken deze om hun slachtoffers te manipuleren en hen ertoe te verleiden roekeloos te handelen. Aanvallen op het beheer van de toeleveringsketen en leveranciersnetwerken kunnen ook ernstige gevolgen hebben voor bedrijven en aanzienlijke schade veroorzaken.

Edge computing en het Internet of Things (IoT) zijn actuele trends op het gebied van informatietechnologie en het bedrijfsleven. In deze context wordt de besluitvorming gedecentraliseerd en verplaatst naar ‘buitenposten’, omdat daar meer beslissingsbevoegdheid bestaat – en de besluitvormingsprocessen gestroomlijnder zijn – dan in een gecentraliseerde structuur. Aangezien dit betekent dat apparaten voortdurend verbonden zijn met het internet en bedrijfsnetwerken, ontstaat er ook een steeds groter aantal potentiële toegangspunten voor cybercriminelen.

Bliksemsnelle kwantumcomputers beschikken over het potentieel en de rekenkracht om conventionele toegangscodes voor banken, kritieke infrastructuur en zelfs wapensystemen veel sneller te kraken dan bijvoorbeeld mogelijk is met de huidige, toch al zeer krachtige supercomputers. Onderzoekers en bedrijven bereiden zich hierop voor en werken aan kwantumcryptografische beveiligingsmechanismen.

Door AI aangestuurde cyberaanvallen nemen toe, deels als gevolg van recente ontwikkelingen (zie ook deepfakes). AI wordt ingezet om de efficiëntie en verfijning van deze aanvallen te verbeteren.

Meervoudige authenticatie is een effectieve beveiligingsmaatregel voor beveiligingsgevoelige verbindingen en gegevens. Het invoeren van alleen een gebruikersnaam en wachtwoord is niet voldoende om toegang te krijgen. Er is aanvullende verificatie vereist via een ander apparaat, zoals een persoonlijke smartphone, en/of een code uit een speciaal geconfigureerde authenticatie-app. Meervoudige authenticatie biedt al aanzienlijk betere bescherming tegen aanvallen.

Firewalls en antivirussoftware van bekende leveranciers moeten worden bijgewerkt en up-to-date worden gehouden, omdat de aanvalsmethoden van cybercriminelen veranderen en er regelmatig nieuwe beveiligingskwetsbaarheden worden ontdekt.

Regelmatige back-ups, die apart van het netwerk op meerdere beveiligde locaties worden opgeslagen, bieden een hoge mate van bescherming. In geval van technische storingen of ransomware-aanvallen kunnen bedrijven en particulieren snel gegevens herstellen die zijn gestolen of onbruikbaar zijn gemaakt.

Last but not least: op de hoogte blijven van nieuwe ontwikkelingen en voorzichtig omgaan met verdachte e-mails en bijlagen van onbekende afzenders (phishing-e-mails) is al een eenvoudige en effectieve preventieve maatregel.

Met behulp van AI en machine learning kunnen banken, verzekeringsmaatschappijen, instellingen en bedrijven verdachte patronen opsporen die afwijken van het gebruikelijke gedrag van hun klanten. Als er een verdacht, afwijkend patroon wordt gedetecteerd – zoals frequente afschrijvingen van de rekening vanaf verschillende locaties – kan dit wijzen op frauduleuze activiteiten.

Voorspellende analyses, aangedreven door AI, kunnen toekomstige bedreigingen, zoals inbraken in steden, nauwkeuriger voorspellen. Politie en veiligheidsdiensten maken al gebruik van AI-modellen om criminaliteit te voorspellen en te bestrijden.

AI en machine learning kunnen ook worden ingezet om gebruikersauthenticatie te verbeteren en veiliger te maken door biometrische en op gedrag gebaseerde methoden te integreren.

Cyberbeveiligingsadviseurs adviseren bedrijven en organisaties over hoe zij hun gegevens en infrastructuur het beste kunnen beschermen tegen cyberdreigingen. Zij brengen kwetsbaarheden in kaart en beoordelen deze, doen aanbevelingen voor passende beveiligingsmaatregelen, stellen een stappenplan op en coördineren de implementatie van beveiligingsoplossingen. Als er al een aanval heeft plaatsgevonden, bieden beveiligingsadviseurs – ook wel ‘breach coaches’ genoemd – waardevolle ondersteuning bij het minimaliseren en beperken van de schade. Het doel is om de bedrijfsvoering in stand te houden of deze zo snel mogelijk te herstellen.

Zero-Trust-architecturen: De digitale wereld van vandaag is meer dan ooit met elkaar verbonden. Zero-Trust-benaderingen zijn erop gericht de veiligheid te waarborgen door middel van passende maatregelen op elk punt in het netwerk. Zero Trust maakt gebruik van technologieën zoals netwerksegmentatie om de verspreiding van malware binnen een IT-systeem te voorkomen.

Security Orchestration, Automation, and Response (SOAR): Beveiligingsorkestratie en -automatisering verwijzen naar een reeks cyberbeveiligingstechnologieën waarmee een organisatie snel, efficiënt en automatisch kan reageren op beveiligingsincidenten.

Extended Detection and Response (XDR): XDR is een beveiligingstechnologie die gegevens van verschillende netwerkpunten, zoals servers, e-mail, cloudworkloads en eindpunten, bewaakt, verzamelt en analyseert. Bedreigingen worden gecategoriseerd en geprioriteerd om cyberbeveiligingsteams te helpen bij het evalueren van incidenten en het verhelpen van kwetsbaarheden.